อารมณ์ความรู้สึก — การอบรมทางอารมณ์

การอบรมทางอารมณ์ · التربية الوجدانية

ประการที่สอง

อารมณ์ความรู้สึก الانفعالات · Emotions

บทที่ ๒ จากชุดการอบรมทางอารมณ์

มนุษย์เกิดมาพร้อมกับอารมณ์ความรู้สึก ซึ่งเป็นสิ่งที่แสดงออกถึงความรู้สึกนึกคิด ก่อให้เกิดมโนธรรมในจิตใจ และมีอิทธิพลต่อทัศนคติ แนวทาง รวมถึงการปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมภายนอก

จากการศึกษาชีวิตทางจิตวิทยาของเด็กตั้งแต่ช่วงปฐมวัย เราเห็นได้ว่าอารมณ์มักมีความรุนแรงและพลัง เช่น ความกลัวเมื่อได้ยินเสียงดัง การร้องไห้เมื่อรู้สึกหิวหรือไม่สบายตัว หรือการแผดเสียงเมื่อถูกพรากจากสิ่งที่ชอบ

อารมณ์ของเด็กมักไม่คงที่ เปลี่ยนแปลงได้รวดเร็ว — ร้องไห้แล้วหัวเราะได้ในพริบตา พึงพอใจแล้วหงุดหงิดได้ทันที ยิ่งเด็กเติบโต มีวุฒิภาวะและความสัมพันธ์ทางสังคมมากขึ้น พวกเขาก็จะยิ่งสามารถควบคุมอารมณ์ของตนเองได้ดีขึ้น อันเป็นผลจากการขัดเกลาชีวิตจิตใจและการชี้แนะทางการศึกษา

— ◆ —

ความหมาย · المعنى

ความหมายของอารมณ์

ลักษณะที่สำคัญที่สุดของอารมณ์ ได้แก่ ความตื่นตัว (الإثارة), การเปลี่ยนแปลง (التغيّر) และ ความไม่มั่นคง (عدم الاستقرار) อารมณ์ถูกกระตุ้นโดย 2 ปัจจัยหลัก:

๑

ปัจจัยภายใน
เกิดขึ้นจากตัวบุคคลเอง เช่น ความรู้สึกเจ็บปวด

๒

ปัจจัยภายนอก
สิ่งเร้าในสภาพแวดล้อม เช่น การเห็นสิ่งที่ขยะแขยง

อารมณ์บางครั้งเป็นองค์ประกอบที่ "ช่วยเสริม" แรงขับเคลื่อนพฤติกรรม เช่น ความโกรธที่กระตุ้นให้ต่อสู้ และบางครั้งเป็น "ตัวบั่นทอน" แรงขับเคลื่อนนั้น เช่น ความขยะแขยงที่ทำให้หลีกเลี่ยงสิ่งก่อเหตุ

ลักษณะและผลกระทบที่ปรากฏ

๑

การเปลี่ยนแปลงอย่างกะทันหันซึ่งครอบคลุมลักษณะทางร่างกายโดยรวม

๒

การแสดงออกทางภายนอกในการเคลื่อนไหวและอิริยาบถต่างๆ

๓

สภาวะความรู้สึกที่อนุมานแง่มุมภายในได้ผ่านการพิจารณาตนเอง (Introspection)

๔

อาการทางอวัยวะ เช่น หายใจติดขัด หัวใจเต้นเร็ว ปากแห้ง เหงื่อออก กล้ามเนื้อคลาย

อารมณ์แสดงออกในรูปแบบที่หลากหลาย ได้แก่:

ความหวาดกลัว ความเคียดแค้น ความเศร้า ความรังเกียจ ความประหลาดใจ ความหวัง ความสิ้นหวัง ความรัก ความเสน่หา ความผิดหวัง

— ◆ —

ความสัมพันธ์ · الارتباط

อารมณ์และแรงจูงใจที่คู่กัน

แรงจูงใจแต่ละอย่างมักมีอารมณ์เฉพาะตัวที่เกิดขึ้นควบคู่ไปด้วย ไม่มีพฤติกรรมใดที่เกิดจากแรงจูงใจเฉพาะเจาะจงแล้วจะปราศจากอารมณ์พิเศษที่เชื่อมโยงกัน

• อารมณ์โกรธ → แรงจูงใจในการต่อสู้
• อารมณ์หวาดกลัว → แรงจูงใจในการหลบหนีและเอาตัวรอด
• ความอ่อนโยน → แรงจูงใจในความเป็นพ่อแม่
• ความปรารถนา → แรงจูงใจทางเพศ
• อารมณ์หิว → แรงจูงใจในการหาอาหาร

— ◆ —

มุมมองอิสลาม · المنظور الإسلامي

มุมมองของศาสนาอิสลามต่ออารมณ์

จากการศึกษาซุนนะฮ์ พบว่ามีจุดยืนเชิงบวกต่ออารมณ์ความรู้สึก โดยให้ความสำคัญกับการขัดเกลา ควบคุม ปรับปรุง และยกระดับอารมณ์ เพราะอารมณ์เป็นตัวขับเคลื่อนพฤติกรรม เป็นตัวกระตุ้นกิจกรรม และเป็นพลังที่ผลักดันความสามารถของมนุษย์

มนุษย์ต้องกุมบังเหียนควบคุมอารมณ์ของตนเองไว้ให้ได้ เพื่อไม่ให้มันส่งผลร้ายย้อนกลับมาสู่ตนเองและสังคม หากปล่อยปละละเลยและไหลไปตามกระแสอารมณ์โดยปราศจากสติปัญญา

หะดีษและอัลกุรอาน

รายงานโดย อะบู ฮุรอยเราะฮ์ · ซอเฮียะฮ์ อัล-บุคอรีย์

"นรกถูกห้อมล้อมไปด้วยความปรารถนา (ตัณหา) และสวรรค์ถูกห้อมล้อมไปด้วยสิ่งที่ยากลำบาก (ฝืนใจทำความดี)"

รายงานโดย อะบู ฮุรอยเราะฮ์ · ซอเฮียะฮ์ อัล-บุคอรีย์

"ผู้ที่แข็งแกร่งไม่ใช่ผู้ที่ล้มคู่ต่อสู้ได้ แต่ผู้ที่แข็งแกร่งที่แท้จริงคือผู้ที่สามารถควบคุมตนเองได้เมื่อเกิดความโกรธ"

รายงานโดย อะบู ฮุรอยเราะฮ์ · ซอเฮียะฮ์ อัล-บุคอรีย์

มีชายกล่าวกับท่านนบี ﷺ ว่า "โปรดให้คำสั่งเสียแก่ฉันเถิด" ท่านนบีตอบว่า "อย่าโกรธ" ชายผู้นั้นทวนคำถามซ้ำหลายครั้ง ท่านก็ตอบเช่นเดิมว่า "อย่าโกรธ"

รายงานโดย อาอิชะฮ์ · ซอเฮียะฮ์ อัล-บุคอรีย์

เมื่อกลุ่มยิวกล่าวคำสาปแช่งต่อท่านนบี ﷺ ท่านหญิงอาอิชะฮ์โต้กลับอย่างรุนแรง ท่านนบีจึงกล่าวเตือนว่า "ช้าก่อน อาอิชะฮ์ เธอจงมีความอ่อนโยน และจงระวังความรุนแรงหรือคำพูดที่หยาบคาย ฉันได้ตอบกลับพวกเขาไปแล้ว คำดุอาอ์ของฉันจะถูกตอบรับ แต่ของพวกเขาจะไม่"

รายงานโดย อะบู ฮุรอยเราะฮ์ · กันซุลอุมมาล

"ความละอายใจเป็นส่วนหนึ่งของการศรัทธา และการศรัทธานั้นนำไปสู่สวรรค์ ส่วนความหยาบคายมาจากความแข็งกระด้าง และความแข็งกระด้างนั้นนำไปสู่นรก"

รายงานโดย ซะอัด บิน อุบาดะฮ์ · ซอเฮียะฮ์ อัล-บุคอรีย์

ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า "พวกท่านประหลาดใจในความหึงหวงของซะอัดหรือ? ฉันนั้นมีความหึงหวง (ในเรื่องศาสนา) ยิ่งกว่าเขา และอัลลอฮ์ทรงหึงหวงยิ่งกว่าฉัน"

หะดีษ · กันซุลอุมมาล

"ไม่มีการกลืนความรู้สึกใดๆ ที่จะได้รับผลบุญ ณ ที่อัลลอฮ์ ยิ่งใหญ่ไปกว่าการกลืนความโกรธที่บ่าวคนหนึ่งได้ระงับมันไว้ เพื่อแสวงหาความโปรดปรานจากอัลลอฮ์"

อัลกุรอาน · ซูเราะฮ์ อาลิ อิมรอน 134

﴿ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ ۗ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ ﴾

"และบรรดาผู้ที่ระงับความโกรธ และบรรดาผู้ที่ให้อภัยแก่เพื่อนมนุษย์ และอัลลอฮ์นั้นทรงรักผู้กระทำความดี"

อัลกุรอาน · ซูเราะฮ์ อัล-บะเกาะเราะฮ์

﴿ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّىٰ يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ ﴾

"ดังนั้น จงให้อภัยและจงยกโทษให้เถิด จนกว่าอัลลอฮ์จะทรงนำมาซึ่งพระบัญชาของพระองค์"

อัลกุรอาน · ซูเราะฮ์ อัล-ฟุรกอน 63

﴿ وَعِبَادُ الرَّحْمَٰنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا ﴾

"และปวงบ่าวของพระผู้ทรงกรุณาปรานี คือบรรดาผู้ที่เดินบนหน้าแผ่นดินด้วยความถ่อมตน และเมื่อพวกโง่เขลากล่าวทักทาย พวกเขาจะกล่าวตอบว่า ศานติ"

— ◆ —

สาระสำคัญ

อารมณ์เป็นพลังขับเคลื่อนที่มีอยู่ในมนุษย์ตั้งแต่กำเนิด และมีอิทธิพลอย่างมากต่อพฤติกรรม ทัศนคติ และการดำเนินชีวิต

อิสลามไม่ปฏิเสธอารมณ์ความรู้สึก แต่ส่งเสริมให้ ขัดเกลา ควบคุม และยกระดับอารมณ์ เพื่อให้เป็นพลังที่นำไปสู่ความดีงาม ไม่ใช่ความเสียหาย

การกลืนความโกรธ การให้อภัย และการมีความอ่อนโยน ล้วนเป็นคุณลักษณะที่อัลลอฮ์ทรงรักและเป็นเส้นทางสู่การพัฒนาบุคลิกภาพที่สมบูรณ์

อ้างอิงจากแหล่งข้อมูล: التربية الوجدانية  ·  ประการที่สอง: อารมณ์ความรู้สึก  ·  ดร. มุสตาฟา ฟะห์มี / แรงจูงใจทางจิตวิทยา หน้า 82–94