ประการที่สาม · ثالثاً
ความรู้สึกผูกพันالعواطف · Sentiments
อารมณ์ความรู้สึกของมนุษย์บางอย่างจะเชื่อมโยงเข้าด้วยกัน
วนเวียนอยู่กับบุคคล สิ่งของ ค่านิยม หรือความหมายนามธรรม
จนแข็งแกร่งและฝังรากลึกกลายเป็น ความรู้สึกผูกพัน (العواطف) ที่หลากหลาย
ยิ่งความรู้สึกมีความซับซ้อนมากเท่าไร
อารมณ์ที่เข้ามาเป็นองค์ประกอบก็จะยิ่งกว้างขวางและหลากหลายมากขึ้น
เช่น แม่ที่รักลูกจะมีทั้ง ความอ่อนโยน ความโกรธเพื่อปกป้อง ความดีใจ การร้องไห้ และความเศร้าโศก
— ล้วนเป็นผลจากความรู้สึกผูกพันอันเดียวกัน
"ความรู้สึกผูกพัน" คือ ทิศทางทางอารมณ์จิตใจที่มุ่งไปยังสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยเฉพาะ
ซึ่งได้มาด้วยประสบการณ์และการเรียนรู้
— แตกต่างจากอารมณ์ชั่วคราว เพราะมันเป็นแนวโน้มที่ก่อตัวขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไปและมั่นคง
ความรู้สึกผูกพันที่โดดเด่นในมนุษย์
หนึ่ง · الحب
ความรู้สึกรัก
มุ่งไปที่พ่อแม่ คู่ครอง ลูก เครือญาติ เพื่อนฝูง ชาติ และอุดมคติ
ซุนนะฮ์ยกระดับมันไปสู่ความรักต่ออัลลอฮ์และร่อซูล อันเป็นแหล่งกำเนิดของความดีทั้งมวล
สอง · البغض
ความรู้สึกเกลียดชัง
ซุนนะฮ์ยอมรับและชี้แนะให้มุ่งเป้าไปที่สิ่งต้องห้าม บาปกรรม และจริยธรรมเลวร้าย
ไม่ใช่การทำร้ายตนเองหรือผู้อื่น
สาม · الحياء
ความรู้สึกละอายใจ
รู้สึกละอายต่อบุคคลที่เคารพ ซุนนะฮ์ปลูกฝังในแง่บวกเป็นเครื่องมือแสวงหาจริยธรรม
แต่ไม่ให้เขินอายในการแสวงหาความรู้
สี่ · الغيرة
ความรู้สึกหึงหวง
ซุนนะฮ์ยอมรับและสร้างความสมดุล โดยชี้แนะให้ใช้เพื่อปกป้องหลักศรัทธาและเกียรติยศ
ไม่ใช่ความหึงหวงที่นำสู่การทำร้าย
หะดีษ — ความรักและเกลียดชัง
อะบู ฮุรอยเราะฮ์ · ซอเฮียะฮ์ มุสลิม
ชายอาหรับถามว่า "วันกิยามะฮ์จะเกิดขึ้นเมื่อใด?"
ท่านนบีถามกลับว่า "แล้วท่านเตรียมอะไรไว้บ้าง?"
เขากล่าวว่า "ความรักต่ออัลลอฮ์และร่อซูล"
ท่านนบีจึงกล่าวว่า "ท่านจะได้อยู่ร่วมกับบุคคลที่ท่านรัก"
อะบู ฮุรอยเราะฮ์ · ซอเฮียะฮ์ อัล-บุคอรีย์
"จะไม่มีผู้ใดได้สัมผัสถึงความหอมหวานของการศรัทธา
จนกว่าอัลลอฮ์และร่อซูลของพระองค์จะเป็นที่รักยิ่งแก่เขามากกว่าสิ่งอื่นใด"
หะดีษ · สุนัน อัต-ติรมิซีย์
"ผู้ใดที่ให้เพื่ออัลลอฮ์ หวงห้ามเพื่ออัลลอฮ์ รักเพื่ออัลลอฮ์
เกลียดชังเพื่ออัลลอฮ์ และแต่งงานเพื่ออัลลอฮ์
แท้จริงแล้วเขาได้ทำให้ความศรัทธาของเขาสมบูรณ์แล้ว"
อะบู ฮุรอยเราะฮ์ · ซอเฮียะฮ์ มุสลิม
"พวกท่านจงอย่าเกลียดชังกัน อย่าอิจฉาริษยากัน
อย่าหันหลังให้กัน และจงเป็นพี่น้องกัน"
หะดีษ · ซอเฮียะฮ์ อัล-บุคอรีย์
"ความละอายใจนั้น จะไม่นำพามาซึ่งสิ่งใด นอกเสียจากความดีงาม"
หะดีษ · ซอเฮียะฮ์ อัล-บุคอรีย์
"ไม่มีผู้ใดที่มีความหึงหวงยิ่งไปกว่าอัลลอฮ์
ด้วยเหตุนี้พระองค์จึงทรงห้ามการทำลามกอนาจาร"
— ◆ —
ประเภทของความรู้สึกผูกพัน
๑
มุ่งสู่ตนเอง
Self-Directed
๒
มุ่งสู่ผู้อื่น
Other-Directed
๓
เชิงนามธรรม
Abstract Values
ความรู้สึกมุ่งสู่ตนเอง หากไม่ได้รับการชี้แนะ
อาจกลายเป็น "โรคหลงตัวเอง (Narcissism)"
ศาสนายอมรับให้เป็นรากฐานความมั่นใจ แต่ต้องไม่กลายเป็นความหยิ่งยโส
อัลกุรอาน · อัน-นัจญ์ม 32:
"ดังนั้น พวกเจ้าอย่าได้ยกย่องชมเชยตัวของพวกเจ้าเองเลย
พระองค์ทรงรู้ดียิ่งถึงผู้ที่ยำเกรง"
ความรู้สึกมุ่งสู่ผู้อื่น อิสลามวางรากฐานอยู่บน "ความรัก" และ "ความเมตตา"
เริ่มจากครอบครัว ขยายสู่สังคม และมนุษยชาติโดยรวม
ความรู้สึกเชิงนามธรรม ถือเป็นยอดมงกุฎของความรู้สึกทั้งปวง
อิสลามหลอมรวมความรักในสัจธรรม ความยุติธรรม และความดีงาม
ให้เป็นหนึ่งเดียวกัน นั่นคือ "ความรักต่ออัลลอฮ์และร่อซูลของพระองค์"
การมีอารมณ์ร่วม / ความเห็นอกเห็นใจ
การมีอารมณ์ร่วม (Sympathy) คือสภาวะที่บุคคลได้รับอิทธิพลจากอารมณ์ของผู้อื่น
และตอบสนองด้วยอารมณ์เดียวกัน เช่น ร้องไห้เมื่อเห็นผู้อื่นร้องไห้
นักจิตวิทยามองว่านี่คือพื้นฐานทางธรรมชาติที่ติดตัวมนุษย์มาแต่กำเนิด
และเป็นรากฐานสร้างความผูกพันทางสังคม
หะดีษ — ความเห็นอกเห็นใจ
อัน-นุอ์มาน บิน บะชีร · ซอเฮียะฮ์ มุสลิม
"อุปมาบรรดาผู้ศรัทธา ในความรักใคร่ ความเมตตา และความเห็นอกเห็นใจที่มีต่อกัน
เปรียบเสมือนเรือนร่างเดียวกัน เมื่ออวัยวะส่วนใดเจ็บปวด
อวัยวะส่วนอื่นทั่วร่างกายก็จะพลอยเจ็บปวดไปด้วย"
หะดีษ · สุนัน อัต-ติรมิซีย์
"การที่ท่านยิ้มแย้มให้แก่พี่น้องของท่าน ถือเป็นการทำทาน (ซอดะเกาะฮ์) ชนิดหนึ่ง"
อะบู ฮุรอยเราะฮ์ · ซอเฮียะฮ์ มุสลิม
"สิทธิของมุสลิมต่อมุสลิมมี ๖ ประการ: ให้สลามเมื่อพบ, ตอบรับเมื่อถูกเชิญ,
ให้คำแนะนำเมื่อถูกขอ, ตอบเมื่อจาม, เยี่ยมเมื่อป่วย, และร่วมพิธีศพเมื่อเสียชีวิต"
ห้ามการเยาะเย้ย · ซอเฮียะฮ์ อัล-บุคอรีย์
"ท่านจงอย่าแสดงความสะใจต่อความทุกข์ที่ประสบกับพี่น้องของท่าน
เพราะอัลลอฮ์อาจทรงเมตตาเขา และทดสอบท่านด้วยความทุกข์นั้นแทน"
— ◆ —
ประการที่สี่ · رابعاً
อารมณ์ใฝ่ต่ำالهوى · Al-Hawa
หากความรู้สึกผูกพันได้รับการชี้นำในทางที่ดี มันจะก่อให้เกิดพฤติกรรมเชิงบวก
แต่หากความรู้สึกมุ่งเน้นความต้องการส่วนตัวอย่างไร้ขอบเขต
ปราศจากการควบคุมของสติปัญญาและหลักศาสนา
มันจะกลายเป็น "อารมณ์ใฝ่ต่ำ" (الهوى - Al-Hawa)
⚠ คำนิยาม
อารมณ์ใฝ่ต่ำ คือ ความโน้มเอียงของจิตใจที่มีต่อสิ่งที่มันหลงรักอย่างรุนแรง
จนหมกมุ่นและยอมทำทุกอย่างเพื่อให้ได้มาซึ่งสิ่งนั้น
โดยไม่สนใจว่าขัดต่อสติปัญญา ศีลธรรม หรือข้อห้ามทางศาสนาหรือไม่
"ความรักที่ท่านมีต่อสิ่งใดสิ่งหนึ่ง จะทำให้ท่านตาบอดและหูหนวก"
— สุภาษิตอาหรับ
อารมณ์ใฝ่ต่ำถือเป็นอันตรายอย่างยิ่งต่อพัฒนาการทางจิตใจและสังคมของมนุษย์
เพราะมันทำลายความสมดุล บิดเบือนการตัดสินใจ และนำพาบุคคลไปสู่ความพินาศ
คำเตือนจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์
อัลกุรอาน · ซูเราะฮ์ อัล-ญาซิยะฮ์ 23
﴿ أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَٰهَهُ هَوَاهُ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَىٰ عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلَىٰ سَمْعِهِ وَقَلْبِهِ وَجَعَلَ عَلَىٰ بَصَرِهِ غِشَاوَةً ﴾
"เจ้าเคยเห็นผู้ที่ยึดเอาอารมณ์ใฝ่ต่ำของเขามาเป็นพระเจ้าบ้างไหม?
อัลลอฮ์ได้ทรงปล่อยให้เขาหลงผิดทั้งๆ ที่เขามีความรู้
และได้ทรงประทับตราบนหูและหัวใจของเขา
และทรงทำให้มีหน้ากากปิดกั้นบนดวงตาของเขา"
อัลกุรอาน · ซูเราะฮ์ ศ้อด 26
﴿ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَىٰ فَيُضِلَّكَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ ﴾
"และเจ้าจงอย่าปฏิบัติตามอารมณ์ใฝ่ต่ำ
เพราะมันจะทำให้เจ้าหลงไปจากทางของอัลลอฮ์"
หะดีษ — คำเตือนเรื่องอารมณ์ใฝ่ต่ำ
อิบนุ อับบาส · มัจญ์มะอุซซะวาอิด
"สิ่งที่นำไปสู่ความพินาศมี ๓ ประการ:
ความตระหนี่ถี่เหนียวที่ถูกเชื่อฟัง,
อารมณ์ใฝ่ต่ำที่ถูกปฏิบัติตาม,
และการที่บุคคลหนึ่งหลงชื่นชมในตัวเอง (หยิ่งยโส)"
หะดีษ · สุนัน อัต-ติรมิซีย์
"ไม่มีผู้ใดในหมู่พวกท่านที่จะเป็นผู้ศรัทธาอย่างแท้จริง
จนกว่าอารมณ์ความปรารถนาของเขาจะคล้อยตามในสิ่งที่ฉันได้นำมา"
อะบู ฮุรอยเราะฮ์ · กันซุลอุมมาล
"สิ่งที่ฉันหวาดกลัวที่สุดที่จะเกิดขึ้นกับประชาชาติของฉัน คือ:
การทำตามอารมณ์ใฝ่ต่ำ และการตั้งความหวังอันยาวไกล
เพราะอารมณ์ใฝ่ต่ำจะกีดกันออกจากสัจธรรม
และการหวังยาวไกลจะทำให้ลืมเลือนโลกหน้า"
— ◆ —
ประการที่ห้า · خامساً
แรงจูงใจ / ความต้องการالدوافع والحاجات · Motivations & Needs
ในตำราทางจิตวิทยา คำว่า แรงจูงใจ (الدوافع),
แรงขับ (الحوافز), ความต้องการ (الحاجات)
และ สัญชาตญาณ (الغرائز)
ล้วนสื่อถึงความหมายและเป้าหมายเดียวกัน
คือพลังขับเคลื่อนที่ทำให้มนุษย์แสดงพฤติกรรมต่างๆ ออกมา
"แรงจูงใจ คือ สภาวะภายในทางร่างกายหรือจิตใจ
ที่กระตุ้นให้เกิดพฤติกรรมขึ้นในสถานการณ์บางอย่าง
และรักษาความต่อเนื่องของพฤติกรรมนั้นไว้ จนกว่าจะบรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้"
มุมมองของอิสลาม:
ศาสนาอิสลามยอมรับความต้องการเหล่านี้ ทั้งทางสรีรวิทยาและจิตวิทยา
โดยพิจารณาว่าสิ่งเหล่านี้คือ "ฟิตเราะฮ์ (الفطرة)" — ธรรมชาติอันบริสุทธิ์
ที่อัลลอฮ์ทรงสร้างมาคู่กับมนุษย์ เพื่อรับประกันการมีชีวิตรอด
การรักษาเผ่าพันธุ์ และการทำหน้าที่ตัวแทน (คอลีฟะฮ์) ในการสร้างสรรค์โลก
อัลกุรอานกับธรรมชาติความต้องการมนุษย์
อัลกุรอาน · ซูเราะฮ์ อาลิ อิมรอน 14
﴿ زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ۗ ذَٰلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَاللَّهُ عِندَهُ حُسْنُ الْمَآبِ ﴾
"ได้ถูกประดับประดาให้สวยงามแก่มนุษย์ ซึ่งความรักในบรรดาสิ่งที่เป็นความปรารถนา
อันได้แก่ ผู้หญิง ลูกชาย ทองเงินอันมากมาย ม้าพันธุ์ดี ปศุสัตว์ และไร่นา
นั่นคือสิ่งอำนวยความสุขในชีวิตทางโลกนี้
และ ณ อัลลอฮ์นั้น คือที่กลับอันดีงามยิ่ง"
สาระสำคัญของสามบท
ความรู้สึกผูกพัน
คือโครงสร้างที่ซับซ้อนประกอบจากอารมณ์หลายอย่าง
ซุนนะฮ์ส่งเสริมการปลูกฝังสิ่งที่เป็นบวกตั้งแต่วัยเยาว์
และให้ความสำคัญกับความสมดุลไม่ให้ความรู้สึกหนึ่งครอบงำจิตใจ
อารมณ์ใฝ่ต่ำ (الهوى)
คืออันตรายที่เกิดเมื่อความรู้สึกไม่ได้รับการชี้นำ
กลายเป็นสิ่งที่กีดกันมนุษย์ออกจากสัจธรรมและนำสู่ความพินาศ
แรงจูงใจ (الدوافع)
คือฟิตเราะฮ์ที่อัลลอฮ์สร้างมาให้มนุษย์
อิสลามยอมรับและชี้แนะให้ใช้มันในทางที่ถูกต้อง
เพื่อการดำรงอยู่และการสร้างสรรค์โลก
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น