การศึกษาอิสลามในซุนนะฮฺนบี
พันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม
الوراثة والبيئة وأثرهما في النمو ❧ ✦ ❧หนึ่งในปัจจัยที่สำคัญที่สุดที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของมนุษย์ในมิติต่างๆ คือปัจจัยด้าน "พันธุกรรม" (الوِراثة) และปัจจัยด้าน "สิ่งแวดล้อม" (البِيئة) — ซึ่งทั้งสองปัจจัยส่งผลกระทบและมีปฏิสัมพันธ์กันอย่างแยกออกจากกันไม่ได้ในการก่อร่างบุคลิกภาพของมนุษย์ และซุนนะฮ์ของท่านนบีได้วางรากฐานเรื่องนี้ไว้ล่วงหน้าหลายศตวรรษก่อนวิทยาศาสตร์สมัยใหม่
ศักยภาพและลักษณะเฉพาะที่มีมาแต่กำเนิด ซึ่งมีผลกระทบอย่างยิ่งต่อการเจริญเติบโตและบุคลิกภาพและอนาคตตลอดชีวิตของเขา
เกรกอร์ เมนเดล (นักวิทยาศาสตร์ชาวออสเตรีย) ถือเป็นผู้ก่อตั้งวิชาพันธุศาสตร์คนแรก และวิชานี้ได้กลายเป็นศาสตร์เฉพาะทางที่ศึกษาเรื่อง "ยีน" (الجينات — Genes) ซึ่งมาจากภาษากรีกหมายถึง "องค์ประกอบ" หรือ "ต้นกำเนิด"
ผลของพันธุกรรมปรากฏในเรื่อง: สติปัญญา ขีดความสามารถทางปัญญา ส่วนประกอบของเลือด ความอ้วนหรือผอม สีผิว สีผม สีดวงตา ลักษณะหัวล้าน และอื่นๆ — มีกฎทั่วไปว่า "เด็กจะเกิดมามีลักษณะคล้ายคลึงกับพ่อแม่ของเขา" แต่ยังอาจสืบทอดจากปู่ย่าตายายและบรรพบุรุษได้ด้วย
จากท่านหญิงอุมมุ สะละมะฮ์ เล่าว่า ท่านหญิงอุมมุ สุไลม์ถามท่านนบี ﷺ ว่าสตรีต้องอาบน้ำหรือไม่เมื่อฝันเปียก ท่านตอบว่า "ใช่ เมื่อเธอเห็นน้ำ" อุมมุ สะละมะฮ์ถามว่า "สตรีฝันได้ด้วยหรือ?" ท่านตอบว่า:
"ขอให้มือของเจ้าเปื้อนฝุ่นเถิด (คำอุทาน) มิเช่นนั้นแล้วบุตรจะเหมือนกับเธอได้อย่างไร?"
ความเหมือนนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ลักษณะทางร่างกายเท่านั้น แต่ยังรวมถึงลักษณะทางสติปัญญาและจิตใจด้วย
— บันทึกโดยอิหม่ามมุสลิม
จากท่านอบูฮุรอยเราะฮ์ เล่าว่า ชายชาวบะดาวีมาหาท่านนบี ﷺ กล่าวว่า "ภรรยาของฉันคลอดลูกเป็นเด็กผิวดำ และฉันไม่ยอมรับเขา" ท่านถามว่า "ท่านมีอูฐสีแดงไหม? ในหมู่นั้นมีตัวสีเทาบ้างไหม?" เขาตอบว่า "มีครับ" ท่านถามว่า "ท่านคิดว่ามาจากไหน?" เขาตอบว่า "มันคงเป็นสายเลือดครับ" ท่านจึงกล่าวว่า:
"และบางทีลูกของท่านคนนี้ก็อาจจะเป็นสายเลือดที่ดึงออกมาเช่นกัน"
— ชี้ให้เห็นถึงการยืนยันอิทธิพลทางพันธุกรรมจากบรรพบุรุษในอดีต ซึ่งนี่ถือเป็นความก้าวหน้าทางการศึกษาที่ชัดเจน
— บันทึกโดยอิหม่ามบุคอรี
จากท่านหญิงอาอิชะฮ์ เล่าว่า ท่านรสูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า:
"จงเลือกสิ่งที่ดีที่สุดสำหรับหยดน้ำ (อสุจิ/ไข่) ของพวกท่าน และจงแต่งงานกับผู้ที่มีความเหมาะสมกัน และจงให้บุตรหลานแต่งงานกับพวกเขาเหล่านั้น"
— บันทึกโดยอิบนุ มาญะฮ์
จากท่านอบูฮุรอยเราะฮ์ เล่าว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า:
"สตรีนั้นจะถูกเลือกแต่งงานด้วยเหตุผล ๔ ประการ: เพราะทรัพย์สิน เพราะฐานันดร เพราะความสวยงาม และเพราะศาสนา ดังนั้นจงเลือกผู้ที่มีศาสนาเถิด มิเช่นนั้นแล้วมือของเจ้าจะเปื้อนฝุ่น (จะประสบความหายนะ)"
— บันทึกโดยอิหม่ามบุคอรี
"สิ่งแวดล้อม" คือตัวกลางทั้งในแง่ของมนุษย์และธรรมชาติ มีองค์ประกอบและเงื่อนไขที่หลากหลาย ทั้งทางวัฒนธรรม เศรษฐกิจ และภูมิศาสตร์ ที่โอบล้อมชีวิตของทารกตั้งแต่เป็นตัวอ่อน และส่งผลกระทบต่อเขาตั้งแต่วินาทีที่ปฏิสนธิจนถึงวาระสุดท้าย สิ่งแวดล้อมคือ "การแสดงออกถึงผลรวมของอิทธิพลทั้งหมดที่ส่งผลต่อบุคคล เริ่มตั้งแต่การตั้งครรภ์จนกระทั่งเสียชีวิต"
ปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมที่สำคัญที่สุดมี 4 ประการ ดังนี้
สิ่งแวดล้อมที่อันตรายถัดจากครอบครัว เด็กรับรูปแบบพฤติกรรมจากเพื่อน "ความคล้ายคลึงดึงดูดเข้าหากัน"
โรงเรียน หลักสูตร และครู มีอิทธิพลอย่างยิ่งต่อค่านิยมและทิศทางของผู้เรียน ครูคือแบบอย่างที่สองรองจากพ่อแม่
ขอบเขตทางสิ่งแวดล้อมที่กว้างที่สุด มรดกทางสังคมและวัฒนธรรม กฎหมาย และค่านิยมล้วนส่งผลต่อทิศทางของบุคคล
จากท่านอบูฮุรอยเราะฮ์ เล่าว่า ท่านรสูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า:
"ไม่มีเด็กคนใดที่เกิดมาเว้นแต่เขาเกิดมาบนสัญชาตญาณที่บริสุทธิ์ (ฟิฏเราะฮ์) ดังนั้นพ่อแม่ของเขาต่างหากที่ทำให้เขาเป็นยิว เป็นคริสต์ หรือเป็นมาญูซี เหมือนกับสัตว์ที่ออกลูกมามีอวัยวะครบถ้วน พวกท่านเห็นมันหูแหว่งบ้างไหม?"
— คำอธิบายที่สมบูรณ์เกี่ยวกับอิทธิพลของสิ่งแวดล้อมผ่านทางพ่อแม่ในการสร้างบุคลิกภาพของเด็ก
— บันทึกโดยอิหม่ามมุสลิม
จากท่านอบูมูซา เล่าว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า:
"แท้จริงอุปมาเพื่อนที่ดีและเพื่อนที่ไม่ดีนั้น เปรียบได้กับคนแบกน้ำหอมและคนเป่าเตาไฟของช่างเหล็ก สำหรับคนแบกน้ำหอม บางทีเขาอาจจะให้เจ้า หรือเจ้าอาจซื้อจากเขา หรือได้กลิ่นหอมจากเขา ส่วนคนเป่าเตาไฟ บางทีเขาอาจทำเสื้อผ้าเจ้าไหม้ หรือเจ้าอาจได้รับกลิ่นที่เหม็นจากเขา"
— บันทึกโดยอิหม่ามบุคอรี
จากท่านอบูฮุรอยเราะฮ์ เล่าว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า:
"คนเรานั้นจะดำเนินตามแนวทาง (ศาสนา) ของเพื่อนสนิทของเขา ดังนั้นพวกท่านจงพิจารณาดูให้ดีว่ากำลังคบใครเป็นเพื่อนสนิท"
— บันทึกโดยอิหม่ามติรมีซี
จากท่านอบูฮุรอยเราะฮ์ เล่าว่า ท่านรสูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า:
"ใครก็ตามที่ออกเดินทางเพื่อแสวงหาความรู้ อัลลอฮ์จะทรงทำให้หนทางสู่สวรรค์นั้นง่ายดายสำหรับเขา"
— บันทึกโดยอิหม่ามติรมีซี
"และจงให้มีขึ้นในหมู่พวกเจ้าซึ่งคณะหนึ่งที่จะเชิญชวนไปสู่ความดี และกำชับในสิ่งที่ชอบ และห้ามปรามในสิ่งที่ชั่ว และชนเหล่านี้แหละคือผู้ที่ได้รับความสำเร็จ"
อาล อิมรอน : ๓/๑๐๔
แนวโน้มในปัจจุบันของการศึกษาสมัยใหม่ได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของทั้งสองปัจจัย และการปฏิสัมพันธ์ของพวกมันร่วมกันในการส่งผลกระทบต่อ "ทารก" และการบ่มเพาะเขา และเกือบจะเป็นไปไม่ได้เลยที่จะแยกอิทธิพลของอย่างหนึ่งออกจากอีกอย่างหนึ่งได้อย่างเด็ดขาด
ศักยภาพและขีดความสามารถที่ซ่อนเร้นอยู่ในตัว — รับสืบทอดจากพ่อแม่และบรรพบุรุษ
อิทธิพลภายนอก — ครอบครัว เพื่อน โรงเรียน สังคม — กระตุ้นและขับเคลื่อนศักยภาพ
ผลลัพธ์: บุคคลจะเกิดมาพร้อมกับศักยภาพที่ซ่อนเร้น — เหมือนไฟที่ซ่อนอยู่ในหินเหล็กไฟ — ซึ่งต้องการสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมเพื่อให้ไฟนั้นลุกโชนขึ้นมา
ตัวอย่าง: บุคคลจะเกิดมาพร้อมกับ — ทางพันธุกรรม — อุปกรณ์สำหรับการมองเห็น ซึ่งก็คือส่วนประกอบของดวงตา แต่ การมองเห็นจะไม่เกิดขึ้นอย่างสมบูรณ์เว้นแต่จะได้รับตัวกระตุ้นจากภายนอก ซึ่งก็คือแสงสว่าง — ในทำนองเดียวกันสำหรับขีดความสามารถทางสติปัญญาทุกด้าน
จากท่านอะลี เล่าว่า ท่านรสูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า "ที่พำนักของทุกคนในสวรรค์และนรกได้ถูกจารึกไว้แล้ว" เหล่าเศาะฮาบะฮ์ถามว่า "เช่นนั้นเราควรวางใจกับโชคชะตาโดยไม่ต้องปฏิบัติดีไหม?" ท่านตอบว่า:
"ไม่! แต่พวกท่านจงปฏิบัติเถิด เพราะทุกคนจะถูกทำให้ง่ายดายไปตามสิ่งที่เขาถูกสร้างมาเพื่อสิ่งนั้น"
— นัยทางการศึกษา: ศักยภาพที่มีมาแต่กำเนิดทางพันธุกรรมต้องถูกขับเคลื่อนด้วยสิ่งแวดล้อมและความพยายาม
— บันทึกโดยอิหม่ามมุสลิม
"และพวกเขาจะถามเจ้าเกี่ยวกับวิญญาณ จงกล่าวเถิดว่า วิญญาณนั้นเป็นไปตามพระบัญชาของพระเจ้าของฉัน และพวกเจ้าไม่ได้รับความรู้ใดๆ เว้นแต่เพียงเล็กน้อยเท่านั้น"
อัล-อิสรออ์ : ๑๗/๘๕
ซุนนะฮ์ของท่านนบีได้วางรากฐานเรื่องนี้ไว้ล่วงหน้าหลายศตวรรษ โดยยืนยันในสิ่งที่มนุษย์ได้รับสืบทอดมาทางพันธุกรรม และยืนยันถึงประสิทธิผลของสิ่งแวดล้อมภายนอกในการเจริญเติบโตและพัฒนาการ
ความสำเร็จในการบ่มเพาะคนรุ่นใหม่อยู่ที่การให้ความสนใจ ความสอดประสาน และความบูรณาการ ระหว่างปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม — โดยพ่อแม่และครูต้องปรับปรุงเงื่อนไขทางสิ่งแวดล้อมเพื่อพัฒนาศักยภาพตามธรรมชาติของเยาวชนให้บรรลุระดับสูงสุดเท่าที่จะเป็นไปได้
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น