ทฤษฎีการเรียนรู้ | نظريات التعلم
การเรียนรู้ถือเป็นหนึ่งในสื่อกลางที่สำคัญที่สุดในการพัฒนาลักษณะเฉพาะทางสติปัญญา การบรรลุวุฒิภาวะทางปัญญา และการขัดเกลาความสามารถ พรสวรรค์ และความสนใจ หากปราศจากการเรียนรู้ สติปัญญาของมนุษย์จะยังคงหยุดนิ่ง ไม่สามารถสร้างสรรค์หรือผลิตผลงานทางความคิดและการปฏิบัติได้
เราจะศึกษาทฤษฎีการเรียนรู้ที่มีชื่อเสียงที่สุด 3 ทฤษฎี ได้แก่: ทฤษฎีการเรียนรู้แบบมีเงื่อนไข , ทฤษฎีการลองผิดลองถูก และ ทฤษฎีการหยั่งเห็น (Insight)
การเรียนรู้ตามทฤษฎีนี้เกิดขึ้นผ่าน "การตอบสนอง" (Response) ต่อสิ่งเร้าหรือตัวกระตุ้น (Stimulus) ทั้งที่เป็นสิ่งเร้าดั้งเดิมตามธรรมชาติ หรือสิ่งเร้าที่ไม่เป็นไปตามธรรมชาติเมื่อมีการเชื่อมโยงกับสิ่งเร้าดั้งเดิมซ้ำๆ หลายครั้ง การตอบสนองต่อสิ่งเร้าที่ไม่เป็นธรรมชาตินี้เรียกว่า "ปฏิกิริยาสะท้อนแบบมีเงื่อนไข" (Conditioned Reflex)
มีการทดลองทางวิทยาศาสตร์ที่ยืนยันเรื่องนี้สองชิ้นสำคัญ: การทดลองของ Pavlov นักสรีรวิทยาชาวรัสเซียที่ทดลองกับสุนัขโดยใช้เสียงกระดิ่งควบคู่กับการให้อาหาร จนสุนัขหลั่งน้ำลายเพียงได้ยินเสียงกระดิ่งโดยไม่ต้องมีอาหาร และการทดลองของ English ที่พบว่าการจับคู่เสียงดังกับของเล่นทำให้เด็กเกิดความกลัวต่อของเล่นนั้น หน้า 452
สรุปสาระสำคัญ หน้า 453
การเรียนรู้เกิดขึ้นจากการตอบสนองต่อสิ่งเร้าหรือแรงจูงใจ ดังนั้นเราจึงสามารถใช้แรงจูงใจและสิ่งกระตุ้นเพื่อพัฒนาศักยภาพของเยาวชนได้
การทำซ้ำและการฝึกฝน (Repetition and Practice) มีผลอย่างมากต่อการสร้างปฏิกิริยาตอบสนองที่แม่นยำและนำไปสู่ความเชี่ยวชาญ
ทฤษฎีนี้ในซุนนะฮ์ท่านนบี หน้า 453
เมื่อวิเคราะห์เนื้อหาในซุนนะฮ์ เราไม่พบความขัดแย้งกับทฤษฎีนี้ แต่กลับพบว่าซุนนะฮ์ได้นำหน้าในการเน้นย้ำถึง "การให้รางวัลและแรงจูงใจ" รวมถึง "การทำซ้ำ" เพื่อให้เกิดความเชี่ยวชาญในการเรียนรู้
عن أبي الدرداء ... قال سمعت رسول الله ﷺ يقول : « من سلك طريقاً يلتمس به علماً سهّل الله له طريقاً من طرق الجنة ، وإن الملائكة لتضع أجنحتها رضاً لطالب العلم ... »
จากท่านอบูอัด-ดัรดาอ์ เล่าว่า ท่านรสูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า: "ใครที่ดำเนินไปบนเส้นทางเพื่อแสวงหาวิชาความรู้ อัลลอฮ์จะทรงทำให้ทางไปสู่สวรรค์ง่ายดายสำหรับเขา และแท้จริงบรรดามลาอิกะฮ์จะลดปีกของพวกเขามอบให้ด้วยความยินดีแก่ผู้แสวงหาความรู้..."
อ้างอิง ลำดับที่ (1) — หน้า 456
عن أبي هريرة أن النبي ﷺ دخل المسجد فدخل رجل فصلّى ، ثم جاء فسلّم على النبي ﷺ فقال : « ارجع فصلِّ فإنك لم تصلِّ » ... (ثلاثاً)
ท่านนบี ﷺ สั่งให้ชายคนหนึ่งที่ละหมาดไม่ถูกต้องกลับไปละหมาดใหม่ถึง 3 ครั้ง จนกระทั่งชายคนนั้นขอให้ท่านสอนวิธีที่ถูกต้อง ท่านจึงได้สอนขั้นตอนการละหมาดอย่างละเอียด สิ่งนี้ยืนยันว่าการทำซ้ำเป็นองค์ประกอบสำคัญในการเรียนรู้ให้เกิดความเชี่ยวชาญและแก้ไขข้อผิดพลาด
อ้างอิง ลำดับที่ (2) — หน้า 456
✦ ✦ ✦
ทฤษฎีนี้เน้นว่าการเรียนรู้ประกอบด้วยการทำซ้ำในการปฏิบัติเพื่อให้เกิดความถูกต้องและสมบูรณ์ โดยมีเงื่อนไขสำคัญ 2 ประการคือ: ระดับสติปัญญาของสิ่งมีชีวิต และ ความยากง่ายของปัญหา
นักวิทยาศาสตร์ที่มีชื่อเสียงในทฤษฎีนี้คือ Thorndike และ Watson ซึ่งสรุปกฎสำคัญ 2 ข้อ:
กฎแห่งความถี่ (Law of Frequency)
พฤติกรรมที่ทำซ้ำบ่อยๆ จะถูกจดจำได้ดีและฝังรากลึกในความทรงจำ
กฎแห่งผล (Law of Effect)
หากการกระทำนำไปสู่ผลลัพธ์ที่น่าพึงพอใจ สิ่งมีชีวิตจะเรียนรู้ที่จะทำมันซ้ำอีก
ทฤษฎีนี้ในซุนนะฮ์ท่านนบี หน้า 457, 459
ซุนนะฮ์ยอมรับหลักการ "ความพยายามส่วนบุคคล" (Individual Initiative) และการเรียนรู้จากการปฏิบัติจริง (Learning by Doing) โดยเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ลองปฏิบัติและแก้ไขเมื่อผิดพลาด
عن البراء بن عازب رضي الله عنهما قال : قال رسول الله ﷺ : « إذا أتيت مضجعك فتوضّأ وضوءك للصلاة ... وقل : آمنتُ بكتابك الذي أنزلت ، ونبيّك الذي أرسلت . » فقلت استذكرهن : « وبرسولك الذي أرسلت » فقال : « لا . ونبيّك الذي أرسلت . »
ท่านนบี ﷺ สอนดุอาอ์แก่ท่านอัล-บะรออ์ บิน อาซิบ เมื่อท่านทวนคำผิดจาก "นบีของพระองค์" เป็น "รสูลของพระองค์" ท่านนบีได้แก้ไขให้ถูกต้องทันที การที่ท่านนบีปล่อยให้เขาทวนก่อน (ลองผิดลองถูก) แล้วค่อยแก้ไข ช่วยให้ข้อมูลนั้นฝังรากลึกในความจำ
อ้างอิง ลำดับที่ (1) — หน้า 460
عن ابن مسعود قال : « كان النبي ﷺ يتخوَّلنا بالموعظة كراهة السآمة علينا . »
จากท่านอิบนุ มัสอูด เล่าว่า: "ท่านนบี ﷺ มักจะเลือกเวลาที่เหมาะสมในการตักเตือนและสอนพวกเรา เพราะท่านเกรงว่าพวกเราจะเกิดความเบื่อหน่าย"
อ้างอิง ลำดับที่ (1) — หน้า 461
ซุนนะฮ์ให้ความสำคัญกับ "ความค่อยเป็นค่อยไป" (Tadarruj) ในการนำเสนอปัญหาหรือความรู้ เพื่อไม่ให้ผู้เรียนเกิดความล้าหรือเบื่อหน่าย ซึ่งสอดคล้องกับกฎแห่งผลของทฤษฎีนี้อย่างสมบูรณ์
✦ ✦ ✦
การหยั่งเห็น (Insight) หมายถึง การรับรู้โดยตรงและทันทีต่อสถานการณ์โดยรวม หรือปัญหาที่ต้องการแก้ไข เพื่อทำความเข้าใจถึงมิติต่างๆ ของมัน ทฤษฎีนี้ริเริ่มโดยกลุ่มนักจิตวิทยา Gestalt (คำเยอรมันหมายถึง รูปแบบ หรือ ส่วนรวม)
หลักการสำคัญคือ การเรียนรู้แบบ "จากส่วนรวมไปสู่ส่วนย่อย" (From Whole to Parts) เช่นเดียวกับการที่เด็กเริ่มเรียนรู้จากการอ่านคำหรือประโยคก่อนที่จะไปเรียนรู้พยัญชนะแยกตัว นักวิทยาศาสตร์ที่พิสูจน์เรื่องนี้คือ Kohler ผ่านการทดลองกับลิงชิมแปนซีชื่อ Sultan
ประโยชน์ของทฤษฎีนี้ หน้า 463
ช่วยให้เข้าใจความสัมพันธ์ขององค์ประกอบต่างๆ ในปัญหา
การรับรู้โดยตรงช่วยให้เรียนรู้ได้รวดเร็วและเข้าใจเนื้อหาในภาพรวมก่อนลงรายละเอียด
ทฤษฎีนี้ในซุนนะฮ์ท่านนบี หน้า 464
ซุนนะฮ์ให้ความสำคัญกับการให้ ภาพรวม (Comprehensive Insight) แก่มุสลิมก่อนที่จะลงรายละเอียดในภาคปฏิบัติ ซึ่งช่วยให้การเรียนรู้นั้นมั่นคงและมีทิศทางที่ชัดเจน
عن عمر بن الخطاب قال : بينما نحن عند رسول الله ﷺ ذات يوم إذ طلع علينا رجل شديد بياض الثياب ... فقال : يا محمد أخبرني عن الإسلام ... ثم قال : فأخبرني عن الإيمان ... ثم قال : فأخبرني عن الإحسان ... قال : « فإنه جبريل أتاكم يعلّمكم دينكم »
จากท่านอุมัร บิน อัล-ค็อฏฏอบ เล่าว่า: ท่านญิบรีลมาในคราบชายแปลกหน้าเพื่อถามท่านนบีถึงแก่นแท้ของ อิสลาม, อีมาน (ศรัทธา) และอิหฺซาน (คุณธรรม) ท่านนบีตอบว่า "นั่นคือญิบรีลที่มาสอนศาสนาแก่พวกท่าน" หะดีษนี้เป็นการสอนแบบ "การหยั่งเห็นภาพรวม" โดยรวบรวมเสาหลักของศาสนาไว้ในบทสนทนาเดียว เพื่อให้มุสลิมเข้าใจโครงสร้างหลักทั้งหมดก่อน
อ้างอิง ลำดับที่ (1) — หน้า 464–465
عن أبي هريرة أن رسول الله ﷺ قال : « أرأيتم لو أن نهراً بباب أحدكم يغتسل منه كل يوم خمس مرات هل يبقى من درنه شيء ؟ » قالوا : لا يبقى من درنه شيء ، قال : « فذلك مثل الصلوات الخمس يمحو الله بهن الخطايا . »
จากท่านอบูฮุร็อยเราะฮ์ เล่าว่า ท่านรสูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า: "พวกท่านเห็นไหม ถ้าหากว่ามีแม่น้ำอยู่หน้าบ้านของคนหนึ่งในหมู่พวกท่าน เขาอาบน้ำในนั้นวันละ 5 ครั้ง จะมีสิ่งสกปรกเหลืออยู่บนร่างกายของเขาบ้างไหม?" พวกเขากล่าวว่า: ไม่มี. ท่านกล่าวว่า: "นั่นคืออุปมาของการละหมาด 5 เวลา อัลลอฮ์ทรงลบล้างบาปทั้งหลายด้วยการละหมาด"
อ้างอิง ลำดับที่ (2) — หน้า 466
ซุนนะฮ์ใช้สื่อการสอนที่สร้างภาพพจน์โดยรวมเพื่อความเข้าใจที่รวดเร็ว — การเปรียบเทียบ การเล่าเรื่อง และการถามคำถามล้วนเป็นเครื่องมือในการสร้าง Insight ให้แก่ผู้เรียนก่อนที่จะรับรู้รายละเอียด สอดคล้องกับหลักการของทฤษฎี Gestalt อย่างสมบูรณ์
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น